صفحه اصلی اصطلاحنامه مستند اسامی درباره ما
ثبت نامورود

زندگی نامه



محمدعلی‌خان علاءالسلطنه (به معنی موجب بلندی پادشاهی) (میرزا) محمدعلی خان بن میرزا ابراهیم خان، از رجال قرن ۱۴ ه. (ف. ۱۴ رمضان ۱۳۳۶ ه‍.ق) سیاستمدار ایرانی و دو دوره نخست‌وزیر ایران در دوران قاجار بود. وی مدت‌ها سفیر ایران در لندن و چند بار وزیر خارجه و رئیس‌الوزراء شد (۱۲۹۶–۹۲ ،۱۲۹۱)
او پدر حسین علاء و میرزا مهدی مشیرالملک است که بعدها علاءالسطنه شد.
محمدعلی‌خان علاءالسلطنه ملقب به القاب معین الوزاره، علاءالسلطنه و پرنس، حدود سال ۱۲۱۷ ش در شهرستان خوی -آذربایجان غربی متولد شد. پدرش میرزا ابراهیم مهندس از اعضای عالی رتبه وزارت خارجه و آخرین سمتش کارگزاری ایران در بغداد بود. مادرش دختر میرزا غفار وزیر وظایف آذربایجان بود. محمدعلی تحصیلات مقدماتی و صرف و نحو عربی و زبان فرانسه و حسن خط را در ایران فراگرفت و مدتی نیز در بغداد به تکمیل تحصیلات پرداخت. در ۱۲۳۷ به استخدام وزارت خارجه درآمد و نخستین سمت وی کارپردازی بمبئی بود که نزدیک ده سال طول کشید. از کارپردازی بمبئی به کارپردازی بغداد رفت و سرانجام با گرفتن لقب معین الوزاره سرکنسول در تفلیس شد و هنگام بازگشت ناصرالدین شاه از سفر سوم فرنگستان، به علت حسن خدمت مورد تقدیر و تشویق شاه واقع گردید. در ۱۳۰۷ وزیر مختار ایران در لندن میرزا ملکم خان ناظم الدوله لقب داشت، از کار برکنار و تمام امتیازات دولتی از او گرفته شد. ناصرالدین شاه به جای وی میرزا محمدعلی خان معین الوزراء را با لقب علاءالسلطنه به لندن فرستاد. این مأموریت هجده سال طول کشید. وی در این مأموریت توانست موافقت اولیای دولت انگلستان را به اعطای عالی‌ترین نشان (به نام بند جوراب) که ویژه سلاطین بزرگ عالم بود برای مظفرالدین شاه جلب کند. شاه نیز به پاس این خدمت به او لقب «پرنس» داد و معروف به پرنس علاءالسلطنه شد.
محمدعلی‌خان در سن بیست و یک سالگی پس از فوت پدر به ایران بازگشت . او در 1274ه‌ق. به استخدام وزارت امورخارجه درآمد و در صفر 1276/آگوست 1859با سمت سرکنسول به بمبئی رفت و به مدت ده سال در این شهر اقامت داشت.4 وی بعد از بازگشت به ایران با دختر حاج میرزا محمدخان مجدالملک سینکی که از دوستان نزدیک پدرش بود ازدواج کرد.هما خانم ملقب به عظمت‌الدوله دختر مجدالملک و خواهر میرزا علی‌خان امین‌الدوله بود. میرزا مهدی‌خان، میرزا محمدخان ، جمشیدخان و میرزا حسین‌خان علاء که دوبار به نخست‌وزیری و چندین مرتبه به مقام وزارت رسید فرزندان آنها بودند(2)
پس از صدور فرمان مشروطیت، به ایران خوانده و متصدی وزارت امور خارجه شد و به جای خویش مشیرالملک فرزندش را وزیر مختار در لندن نمود و ریاست کابینهٔ وزارت خارجه را به فرزند دیگرش حسین معین‌الوزاره سپرد. علاءالسلطنه در عصر مشروطیت در بیشتر کابینه‌ها عضویت داشت تا اینکه در ۱۲۹۲ از سوی ناصرالملک نایب‌السلطنه ایران در غیاب مجلس به نخست‌وزیری انتخاب شد. در مدت کوتاه نخست‌وزیری خود، نه تنها کار مثبتی انجام نداد بلکه مشکلات مملکت را افزون کرد و به دولت‌های روس و انگلیس امتیازاتی داد. روسها از وی امتیاز راه‌آهن از جلفا به تبریز و از صوفیان تا دریاچه ارومیه و کشف و استفادهٔ معادن حریم راه را گرفتند و انگلیسها نیز امتیاز راه‌آهن خرمشهر به خرم‌آباد و ساختن اسکله در جنوب را گرفتند.
یکی دیگر از کارهای مهم علاءالسلطنه در هنگام سفارت رسیدگی و مشخص کردن منطقه «هشتادان» در مرز ایران و افغانستان بود(2)
علاءالسلطنه در ۱۲۹۶ برای بار دوم از سوی سلطان احمدشاه به نخست‌وزیری رسید. کهنسالی و بیماری او موجب شد این بار هم کار مثبتی انجام ندهد و در عوض سازمان پلیس جنوب را که انگلیس‌ها در فارس و بوشهر تشکیل داده بودند، به رسمیت شناخت.
در ۱۲۹۷ بیمار شد. چندی در بستر افتاد تا سرانجام در همان سال درگذشت. او مجموعاً دو بار نخست‌وزیر، هشت مرتبه وزیر خارجه، سه دفعه وزیر علوم و معارف، دو بار وزیر فوائد عامه و تجارت و یک بار وزیر عدلیه بوده است. در میانسالی با دختر میرزا محمد مجدالملک سینکی که از رجال سیاست و ادب بود ازدواج کرد. همین وصلت در ترقی او تأثیر زیادی داشت.
علاءالسلطنه مردی مذهبی، تودار، درستکار، محافظه‌کار، بی‌نفع، بی ضرر، بی‌کفایت، و متمایل به سیاست انگلیس بود و تا حدی مشرب تصوف و بی‌نیازی داشت. زبان‌های فرانسه، انگلیسی، ترکی و عربی را می‌دانست. هنگام مرگ دارایی چشمگیری از او باقی نماند
فرزندان
فرزند اولش مهدی مشیرالملک که پس از مرگ پدر، علاءالسلطنه لقب گرفت نزدیک پانزده سال وزیرمختار در لندن بود. فرزند دیگرش محمد، پزشک کارآمدی شد و در تهران شهرتی یافت. فرزند دیگر او حسین، نزدیک شصت سال مقامات عالی و درجه اول داشت. جمشید فرزند دیگر او در وزارت امور خارجه رشد نسبی نمود. در ۱۳۲۹ درگذشت.
منابع :
1-https://fa.wikipedia.org
2- http://www.iichs.ir